Het begrip komt uit de antropologie en heet liminaliteit. Van het Latijnse limen, wat drempel betekent. Het is de tussenfase. Het moment waarop je niet meer bent wie je was, maar ook nog niet bent wie je gaat worden. Een soort niemandsland.
Antropoloog Arnold van Gennep beschreef drie fasen van verandering: separatie, liminaliteit, en integratie. Je neemt afscheid van je oude status. Je bevindt je in een fase waar de regels van de normale wereld even niet gelden. En uiteindelijk keer je terug met een nieuwe rol.
De middelste fase
We zitten nu in die middelste fase. De oude manier van werken voelt niet meer helemaal juist, maar de nieuwe manier is nog niet uitgekristalliseerd. De regels zijn aan het veranderen, maar niemand weet nog naar wat.
Dat voelt ongemakkelijk. En dat is precies wat het hoort te zijn. Want zonder die ongemakkelijkheid is er geen echte verandering mogelijk. Het is de chaos die nodig is om tot een nieuwe orde te komen.
Een ervaren developer legde het helder uit:
“Jarenlang werd je afgerekend op wat je schreef en hing er een bepaald mystiek aura om programmeren. Nu zijn we die exclusiviteit kwijt aan het raken en komen we in een identiteitscrisis. En als je identiteit geraakt wordt, is dat enorm lastig om aan te passen.”
Dat vergt meer dan pure argumenten en bewijzen. Het vergt empathie, de erkenning van de menselijke aspecten die hier bij komen kijken.
Communitas in de chaos
Het goede nieuws: mensen die samen in een liminale fase zitten, voelen vaak een diepe, tijdelijke verbondenheid. Antropologen noemen dat communitas. Dat herken ik. In de gesprekken die ik voer met developers die deze transitie aan het doormaken zijn, is er een herkenning die verder gaat dan techniek. Het is de herkenning van gedeelde onzekerheid, gedeeld verlies, en gedeelde hoop.
Die drempel geldt niet alleen voor individuen. Ook bedrijven staan erop, vaak zonder het te beseffen. De sprint-methodologie is ontworpen voor een wereld die aan het verdwijnen is. Compliance-regels die opgesteld zijn voor risico’s van twee jaar geleden. Meetcultuur die voorspelbaar stampwerk beloont in plaats van leren.
Het ongemak dat je voelt in je team, in je organisatie, in jezelf, dat is geen falen. Dat is precies hoe liminaliteit voelt. En het is het bewijs dat er iets aan het verschuiven is dat groot genoeg is om aandacht te verdienen.
Wat je ermee kunt
Het belangrijkste inzicht is dat het tijdelijk is. Liminale fases hebben een begin, een midden, en een einde. Aan de andere kant van de drempel staat een nieuwe rol, een nieuwe manier van werken, een nieuwe identiteit. Die kennen we nog niet. Maar hij komt.
Tot die tijd: erken het ongemak in plaats van te doen alsof het er niet is. Praat erover, met mensen die er ook in zitten. Probeer dingen, ook als je niet zeker weet wat de uitkomst is. Sta jezelf toe om af en toe terug te vallen naar het oude, en dan weer een stap vooruit te zetten.
De drempel is niet aangenaam. Maar de andere kant ervan, vermoed ik, wel.